Portugal

En vísperas do 25 de Abril confírmase "o rescate" de Portugal. "Os mercados" non dan tregua.

Gran Teatro: eutanasia da razón

No momento de redactar estas liñas descoñezo o alcance que terá a sexta folga xeral dende a restauración democrática aínda que as noticias recollidas nas edicións dixitais dos xornais lévanme a intuír que o paro será importante. Seguramente histórico. Probablemente porque existen mais razóns obxectivas que nunca.

Ata o dagora simplemente confirmei un dato: o interesado acoso mediático ao que someteron aos sindicatos nos últimos tempos, como organizacións democráticas de traballadores que son, reflíctese en accións indignas e incívicas de maneira flagrante. Queda instaurado un novo “deporte nacional”: o atropelo do piquete. Neste mesmo intre son tres as víctimas deses actos intolerables. Tamén hai que decir que neste tipo de convocatorias sempre se producen puntuais e marxinais excesos da outra banda, exactamente igual de impropios e condenables. Produce calafríos pensar que as consecuencias dunha crise concebida e fundamentada dende lonxanos centros de poder acarreen este tipo de danos e sobra apuntar que outras, como a galopante precarización e o acoso e derribo do Estado de Benestar, resultan moito mais graves e persistentes no tempo. A súa crueza afecta a millóns de persoas, nacidas e por nacer. As cifras de desarraigo e de miseria en Europa (si, si, en Europa!) bruan xa coma un lamento.

Ler ao inmenso e moi recomendable autor esloveno Slavoj Zizek é un pracer. Nas miñas mans soamente caeu unha obriña súa, Sobre la violencia. Nun excelente capítulo que versa sobre os límites da tolerancia apóiase en Inmanuel Kant para recuperar a noción da “antinomia da razón pura”. Esta xurde cando a razón humana cae na autocontradicción e posibilita demostrar paradigmas incompatibles, excluíntes (por exemplo: mostrar de xeito concluínte que o universo é finito e infinito). Kant argumenta que si esto non se resolve cáese nun estéril escepticismo que denomina “eutanasia da razón pura”.

Na miña opinión a fase avanzada do capitalismo leva consigo un estado psicosocial similar. O que desemboca na cerimonia da confusión. En España tradúcese nunha traxicomedia onde a dereita quere que trunfe a folga para que o goberno leve un duro golpe pero sen dicilo en alto porque, no fondo, está dacordo coas medidas tomadas. Onde os sindicatos convocan tarde e mal por non dilapidar a pouca credibilidade que lles queda (en Francia levan tres folgas nesta crise) sendo conscientes dos pobres resultados que pode aportar e das dificultades, ás veces directamente impedimentos, que moitos currantes teñen para secundala. E onde o goberno atopa unha xustificación, a proba palpable do deber cumprido, perante os mercados financieiros e a UE alongando así unha sensación agónica. Uns non van, pero van. Outros van, pero non van.

O Gran Teatro leva a cabo unha escenificación ben artellada: consiste en axeonllar aos gobernos democráticos e en dobregar a capacidade de resistencia dos cidadáns. É preferible que o goberno sexa de esquerdas porque é máis doado acometer fondas e duras reformas. A clase traballadora rebélase, pero menos. Traballo sucio feito, movemento obreiro desnortado e camiño despexado para que, cando a economía recupere, os campións da austeridade e os podadores profesionais continúen derrubando barreiras e ser uns poucos máis libres (mais ricos e poderosos) e outros, as maiorías sociais, mais pobres e excravos. Esas barreiras foron as ferramentas que fixeron posible acadar bos niveis de prosperidade e de calidade de vida para segmentos amplos de poboación. Agora tremen. E senón que nos recorden o vello conto Felipe ou Aznar. Margaret Tatcher: a loita continúa!

MundoGaliza:http://www.mundogaliza.com/index.phpoption=com_content&view=article&id=9609:gran-teatro-eutanasia-da-razon&catid=104:millan-fernandez&Itemid=2431

Xornal:http://www.xornal.com/opinions/2010/09/29/Opinion/mais-razons-nuncafolga/2010092914452100819.html

Para acompañar: Avanti Popolo

Desocialización

É ben coñecido que a música ten un enorme potencial de concienciación e de mobilización cando acerta a conectar coas preocupacións e os sentimentos. Chega a lugares onde a palabra, por sí mesma, non pode ou non sabe.

Nestes días, casualmente, recuperei un dos temas mais universais de León Gieco, Sólo le pido a Dios, interpretado e versionado por unha morea de artistas, como a mítica Mercedes Sosa ou Ana Belén. O contido é marcadamente social e antibélico e por eso está vixente xa que, por desgraza, a inxustiza e a guerra son unha constante que vai máis alá das crises cíclicas do capitalismo. É máis, xuraría que as guerras e a inxustiza son o carburante indispensable que alimenta un sistema económico violento en si mesmo, cada vez mais descontrolado e destemido. Un sistema que logrou introducir nas mentes de millóns de seres humanos a convicción de que non hai alternativa, nin opción viable, nin procura posible. Só cabe resistir e defenderse, e a veces nin eso, porque é capaz ata de facernos baixar os brazos. Obriga aos gobernos de sensibilidade social a dobregar o xeonllo ante a ditadura do mercado e as corporacións. Porque o pobo xa non ordena nada. Só ordenan catro tiburóns cos petos cheos.

Están conseguindo levar ás sociedades do primeiro mundo a unha tensión descoñecida nas últimas décadas. O propio sistema democrático, e o Estado de Benestar, atópase nunha encrucillada sen precedentes en moitos anos. E xa se sabe que en río revolto ganancia de fanáticos e extremistas.

Sería doado falar do terceiro mundo ou da explotación á que están sometidos a maioría dos pobos do planeta dende a comodidade dun lugar que, aparentemente, rebosa fartura pero que padece cifras de desigualdade alarmantes e mesmo perigosas para a convivenza no medio prazo.

Na Europa dos Vintesete hai 85 millóns de pobres. Un de cada seis europeos vive, literalmente, na penuria (con menos de 500 euros ao mes). A crise económica internacional está levando a países como España a padecer datos como este: o 20% da poboación, dez millóns de persoas, xa vive hoxe na pobreza. Hai mais de trinta mil persoas sin fogar. O paro xuvenil roza o 50%. E neste contexto, os máis débiles, os que non teñen ningunha arma para defenderse, son os mais perxudicados. Tamén os mais enganados.

É a dinámica endiañada da desocialización, como ben apunta Ignacio Ramonet nas liñas de Le Monde Diplomatique. Ésta consiste en destruír o contrato social, e en instaurar a precarización absoluta para que os poderosos sigan facéndose de ouro coa complacencia dos silenciados por extenuación, logo de ir destexendo as redes de solidaridade e fraternidade por terra, mar e aire. Outro dato: namentras o número de parados se sitúa nos 4,6 millóns (3,1 en 2008) as empresas que cotizan na Bolsa repartiron 32.300 millóns de euros entre os seus accionistas (19% máis que no 2008) no último ano. A quen beneficia unha crise coma esta aquí e no mundo enteiro?

Pregunto eu: É esto normal e tolerable? Canto tempo máis teremos que soportar, dende o plano político, a demagoxia dos que están interesados en desaloxar do poder a uns para instalar a outros mais mansiños e que acometan reformas drásticas e de axuste doloroso para as maiorías? Ás veces só queda o refuxio da música e confiar en que, cando menos, sexamos máis os que dende o ateísmo ou non: “...Sólo le pido a Dios...que lo injusto no me sea indiferente...que no me abofeteen la otra mejilla...” , aínda que non se poida facer moito mais.

XORNAL:http://www.xornal.com/opinions/2010/05/06/Opinion/desocializacion/2010050622093700203.html

Res publica ameazada

O pasado Luns día nove o ex-ministro de Xustiza e portavoz do PSOE no Parlamento Europeo, o canario Juan Fernando López Aguilar, tivo un acto na Facultade de Ciencias Políticas da USC coa fin de presentar o seu último traballo publicado e que leva por título La aventura democrática. Os que tivemos a sorte de asistir comprobamos como este home é alguén afastado do profesionalismo e atípico no mundo da política: caricaturista con vocación de arquitecto, xurista, aficionado á musica e a literatura e, á fin, un intelectual comprometido cos valores cívicos, republicanos, laicos e co tan denostado ben común. A súa figura agrándase no clima actual de desafeción e desconfianza xeral pois fundamentalmente veu a reivindicar, perante mais dun cento de estudantes críticos por natureza, a política con maiúsculas e a súa necesaria dignificación como única táboa de salvamento na que confiar a resolución de problemas que nos atinxen. Foi unha actitude valente tendo en conta a situación que se vive en Galicia, no estado, na UE e tamén globalmente.

As tentacións populistas e involucionistas alimentadas pola crise socioeconómica, a irrupción en escea do neofascismo e distintas versións de dogmatismo, fanatismo ou intolerancia, a obxectiva degradación do debate público xunto co pavoroso papel duns mass media idiotizadores e banais, que empuxan ó individuo ó aillamento das redes activas de solidaridade e de participación democrática e que o sitúan na irrealidade, foron os eixos centrais dunha presentación ocupada e preocupada por inculcar nas camadas xuvenís alí presentes a necesidade de anovar o contrato cunha res publica fragmentada e asediada. Si na etapa tardofranquista e na pelexada restitución do réxime de liberdades o lema fora: non te metas en política, por mor do medo atávico dunhas xeracións que asumiran que o activismo era o camiño certo e ineludible ó desprestixio, o cárcere ou o paredón despois da implacable represión e ditadura parece ser que, a día de hoxe, vivimos inmersos no rexurdir de vellos chamamentos por parte dos que aspiran a desfigurar a esencia da democracia para ter mans ceibes e decidir á marxe dos cidadáns e, especialmente, dunha mocidade con inquedanzas e vontade de dar o mellor de sí mesma para manter, e seguir construíndo, un espazo ampliado e mellorado de convivencia e de progreso no que mereza a pena vivir.

Militar nun partido político tradicional non é a única vía, nin o único instrumento posible que permite implicarse para evitar o naufraxio do sistema de dereitos e liberdades pois existen multitude de organizacións e fórmulas de participación efectiva dende as que resistir o envite destes interesados en desprestixar o público e a preocupación polo social. Os gobernados teñen que consentir ós gobernantes, pero tan só ata onde aqueles lles permitan. Que caiamos no distanciamento e na apatía, aínda que os tempos chegados sexan duros e difíciles, é o que algúns pretenden.

XORNAL: http://www.xornal.com/opinions/2009/11/12/Opinion/res-publica-ameazada/2009111213171064412.html

Fascismo Armani

O Premio Nobel de Literatura de 1998, o portugués José Saramago, ven de facer unhas contundentes e esclarecedoras declaracións públicas a respecto da pintoresca situación política que se vive na República italiana dende fai anos, pero que se viu agravada nos ultimos tempos. Son feitas por alguén sen ataduras e cuxa autoridade intelectual está fóra de dúbida: “Estou convencido de que Berlusconi quere reimplantar o fascismo en Italia. Non é o mesmo dos anos trinta, de camisas negras e brazos estendidos, é o fascismo de corbata Armani”.

É digno de celebración que se comece a chamar ás cousas polo seu nome. As evidencias están aí, e calquera demócrata do mundo se ruboriza coas indignantes actuacións, e as continuadas proclamas, deste patético ególatra. Calquera demócrata do mundo se debera solidarizar co pobo italiano que está padecendo, en certa maneira co seu consentimento, un dos xefes de goberno máis reaccionario, vulgar e populista dos que se recorda na historia recente de Europa.

Este corrupto e estravagante personaxe conta con dous poderosos aliados para subvertir, de xeito sibilino, a orde constitucional co fin de deconstruír ó seu antollo o sistema democrático: A Igrexa Católica e o conglomerado de mafias que infestan a economía e a sociedade daquel país. Conta, ademáis, coa axuda inestimable dun sistema electoral moi deficiente, unha galopante fractura social, unha oposición incapaz e dividida e o control total dunha parte importante dos medios de comunicación, que non cumpren o seu cometido. Non é que sexan condescendentes co poder que representa todo o movemento ligado á figura do megalómano Silvio: son directamente cómplices, servís e propagandísticos.

Un machismo furibundo barnizado de galantería, un odio declarado ó diferente, sexa homosexual ou inmigrante, un vitimismo nacional ben instrumentalizado e unha guerra declarada á xudicatura e ás leis conforman a base material do seu discurso: “Son demasiado bo e xusto”, “son o mellor presidente da historia de Italia”, “os xuíces roxos queren acabar conmigo para que a esquerda se faga co poder”, “unha verdadeira democracia non pode basearse nunha orde que carece de lexitimidade popular (en referencia ós maxistrados que revocaron a inmunidade autootorgada)” son algunhas das súas perlas máis recentes.

Unha mistura de envexa e fascinación parece envolver as mentes dunha sociedade civil amordazada e obxectivamente enganada polos manexos escuros dun home sumido na insultante dobre moral. Os gobernos da Unión Europea deberían comezar a marcar distancias con alguén tan perigoso, e non reirlle as gracias. Aínda que leve corbata.

XORNAL: http://www.xornal.com/opinions/2009/10/28/Opinion/fascismo armani/2009102816325590869.html

Máis Democracia

Nestes días previos ó reinicio oficial do curso político lense crónicas e manifestacións de todo tipo, e un non deixa de sorprenderse ó constatar como se asume, por parte dalgúns, o galopante deterioro do respecto polo proceso democrático.

Sempre se alertou da politización da xustiza e da xudialización da política e finalmente, semella que será o outono a época que marque un punto e a parte para o Estado das Autonomías. Un novo e incerto ciclo na Democracia española. O Tribunal Constitucional, a máis alta instancia do ordenamento con capacidade de interpretación da CE1978 emitirá a que vai ser, moi probablemente, a máis controvertida e discutida sentenza dende a súa aparición. Son moitas as voces e os medios de comunicación que se atreven a adiantar o seu resultado, facendo honra á patoloxía patria de querer ser máis papistas que o Papa. Cada español leva un seleccionador de fútbol dentro e parece que agora tamén, unha irrefrenable vocación xurídica, a cal emerxe en momentos de axitación cando cabe a posibilidade de ferir o orgullo da gloriosa e única nación.

Bótase man do dogma, da máis absurda literalidade e das interpretacións máis restrictivas e conservadoras para contradecir o que un 90% dos representantes do pobo catalán acordaron, e o pobo mesmo refrendou, co beneplácito e aprobación das Cortes en 2006. Son fogos de artificio e de cara á galería, lexítimas presións políticas dirixidas a uns maxistrados que teñen entre as súas mans unha decisión histórica e de calado: confrontar lexitimidades, creando así un conflito de envergadura que tarde ou cedo deviría nun delicado proceso de reforma constitucional, ou optar por unha interpretación aberta e flexible do texto, que abra as portas ó pleno desenvolvemento da faceta federalizante do Estado.

O Estatut leva tres anos aplicándose e, como dixo o Ministro de Xustiza: “España non se rompeu”. Por qué temer tanto a un presente, a un feito consumado? Por qué temer tanto a un futuro de soberanías compartidas, no contexto da Unión Europea, que é precisamente eso? Ou é que rende máis alimentar os vitimismos nacionais (centrífugos e centrípetos)? Por qué Catalunya non, e Valencia sí?. Non deberan algúns rasgarse as vestiduras, nin poñela venda antes da ferida, pois todo se solucionará mediante os canles democráticos: acatamento sí ou sí da sentenza, pero con diferentes e comprensibles consecuencias políticas dependendo do sentido da mesma.

As consecuencias políticas, sexan as que sexan, tamén se resolverán mediante a política, e con máis Democracia. Sin estridencias, aínda que algúns se sintan cómodos nelas.

Fantasmas na Unión

Fai unhas semanas afirmei nestas liñas que sería factible unha maioría de centro-esquerda no Parlamento Europeo. Á vista está o lonxe que adoitan atoparse os desexos da realidade. Non era pois, unha previsión científica, nin estaba baseada no estudio exhaustivo de enquisas fiables e de evolución do voto neste tipo de convocatorias. A sentencia respondía ó convencimento de que a derrota ideolóxica do modelo de neoliberalismo duro, e a aplicación de políticas que facilitaron e expandiron esta grave crise global non quedaría sen unha resposta contundente da cidadanía, máis aínda comprobando como se desenvolven na outra beira do Atlántico e como alí sí parece que decisións progresistas vánse consolidando logo de décadas de depredación. Ben é certo que non toda a dereita europea actúa na mesma dirección e de feito, acreditados gobernos europeístas desta cor tomaron medidas que, en principo, non responden á clásica categorización liberal. É evidente que todos sufriron un certo castigo, pero uns máis ca outros.

A día de hoxe están feitos todo tipo de análises pero o elemento máis reseñable e preocupante é o auxe de forzas radicais e xenófobas de ultradereita. Incluso no Reino Unido, símbolo universal e incontestable de loita antifascista. Non deixa de ser sorprendente, e perigoso, que o nativismo islamofóbico emerxa significativamente en lugares coma Holanda, e que o neofascismo e o nacional-populismo entraran na eurocámara reforzados. Foi como a sacudida que nos desperta dun letargo pois veñen para recordar, coa súa fantasmal presenza, que a Democracia é un prezado ben do que non deberiamos desprendernos xa que as posturas que defenden levaron ás matanzas e crímenes máis abxectos da historia da humanidade.

Resulta desalentador que a abstención supere á participación e ó compromiso democrático. Eso indica que unha maioría, por omisión, constitúe o caldo de cultivo axeitado, e permite que siga enraizando a mensaxe destas formacións que aproveitaron históricamente as etapas de depresión para asentarse. A Unión ten demostrado que pode saír de momentos difíciles de estancamento, pero o reto que lle presenta o euroescepticismo é de grandes proporcións.

Un OPNI que importa

En poucas semanas temos ante nos a responsabilidade de exercelo dereito ó sufraxio para elexilos que serán representantes da cidadanía no Parlamento europeo. Sempre se dí que estas eleccións non son transcendentes, e demostrouse como a participación foi sempre escasa. Os factores da desmobilización crónica, e da ínfima implicación dos cidadáns no proxecto de construcción europea débense a unha multiplicidade de factores, xa que a propia dinámica coa que botou a camiñar o proceso e a lonxanía coa que se percíbe o poder político de Bruxelas inflúen negativamente na participación. Posiblemente teña moito que ver que o vello soño estaba máis nas mentes dunhas elites intelectualizadas que entre as aspiracións inmediatas do maltratado e dividido, ata o daquela, pobo europeo.

Jacques Delors, sen faltarlle razón, definira á UE coma un OPNI (Obxecto Político Non Identificado) e é que naquel intre, non sabiamos moi ben ante que clase de experimento histórico nos atopabamos, nin hacia onde nos dirixían con decisións tan controvertidas, tan cuestionables dende o punto de vista democrático. Non había parangón nin noutras latitudes nin no tempo.

Hoxe en día temos presente que, aínda que é moi perfectible todo o seu funcionamento, o resultado serviu para catalizar a maioría das baixas paixóns das que os europeos fixeramos gala nos séculos anteriores, e valeu para ir conformando unha identidade superposta, que non contraposta, ás identidades nacionais. Como espazo de paz, liberdade, progreso e desenvolvemento socio-económico tampouco ten aínda comparación. Deberiamos ser conscentes do que temos e implicarnos, posto que o que os europeos estamos a facer vése fóra con envexa e interese, a partes iguais.

E non quixera caer na tentación, moi europea, de pretender selo ombligo do mundo, pero os feitos así o demostran: a rexionalización noutras áreas é imparable, e as oportunidades que abre para outras zonas do mundo ser capaces de configurar algo semellante son abraiantes. Deberiamos intentar abstraernos dos debates locais, e comenzar a pensar globalmente. Solo así será posible preservar a Europa coma unha grande e permanentemente mellorable Democracia, punteira en convivencia multicultural, en desenvolvemento sostible, en crecemento baseado na economía do coñecemento, e en espello no que se miren os demáis lugares da Terra.

Iberismo rexurdido?

Non, non estou a falar da ministra de Fomento nin de compañías aéreas. Afonda na noite dos tempos o intento de xunguir Portugal e España baixo unha mesma estrutura política. Dende o século XVI houbo quen soñou que estos veciños “irmáns” e ó tempo, perfectos descoñecidos, profundizasen na súa unión. Nun primeiro momento responde a ambicións imperiais da Coroa española (que goberna os dous territorios durante algún tempo) e foi no século XVII cando se separan definitivamente. De seguido, as alianzas internacionais de uns e outros (con franceses e ingleses) divórciaos por completo. Houbo algún intento posterior, e mesmo acordos de colaboración, pero os portugueses sempre recelaron de ser “absorbidos” e de que a súa identidade se diluíse, coma estaba sucedendo noutros lugares da España daquel intre.

A idea de construir Iberia rexurde con tímida forza a comezos do século XX: Joan Maragall, Cambó, Prat de la Riba, Castelao e algún máis defenden a unidade basada no respeto á diversidade cultural e personalidade política de tódolos pobos que a conforman, pero nun contexto que logo desaparece debido ó meteórico ascenso en Europa do fenómeno nacionalista.

Foi no ano 2006 cando sae publicado un estudo sociolóxico sobre este tema: o 45% dos españois defendía a integración, por un 30% de cidadáns portugueses. Era un dato a ter en conta.

A pasada semana os primeiros ministros de España e Portugal acordaron celebrar, no sucesivo, periódicos consellos de ministros conxuntos para visualizar un maior acercamento e tratar asuntos comúns, a imaxe e semellanza do que ocorre en Escandinavia con Noruega e Suecia, ou noutras rexións. Isto presenta oportunidades para os dous Estados tamén no xogo da política internacional, da Unión Europea e do mundo globalizado. Adianta a futurible xeopolítica da ibericidade. Integrar na diferencia é unha das máximas do proxecto de construcción europea, dende unha visión máis política ca económica, e máis federalista ca intergubernamentalista. Unha oportunidade para facer valer as potencialidades dun espazo xeográfico con tanto capital de influenza e posibilidades de exercelo soft power, e tan ben situado estratéxicamente nun mundo en reconstrucción. Hai aquí unha responsabilidade galega e botaráse en falla, durante a campaña, que os partidos non propoñan nada relevante neste eido. Teñen máis chicha as liortas localistas.